Pređi na Sadržaj

Arhiva kategorija:Izdvajamo spomenik kulture

Manastir Fenek

Danas se obeležava Prenos moštiju svete Petke. Stoga, donosimo priču o Manastiru Fenek.

Manastir Fenek smešten je u jugoistočnom delu Donjeg Srema, na teritoriji sela Jakova, udaljen 20 kilometara od Beograda. Manastirski kompleks se sastoji od crkve posvećene svetoj Petki, konaka koji okružuje crkvu sa tri strane i zasebne kapele takođe posvećene svetoj Petki. Iako po svom geografskom položaju ne spada u grupu fruškogorskih manastira, Fenek je po svom nastanku, uslovima istorijskog razvoja i arhitektonskim oblikom uvek tretiran u okviru ove grupe. Od samog osnivanja manastir je bio značajno središte kulta svete Prepodobne mati Paraskeve, koji se od početka XV veka naročito razvija na području Beograda i Donjeg Srema.

Ne postoje pouzdani podaci na osnovu kojih bi se mogao utvrditi tačan datum podizanja manastira, niti ime njegovog ktitora. Prema predanju, koje prenosi mitropolit Vikentije Jovanović u svom izveštaju od 2. decembra 1775. godine, manastir Fenek su, kao i manastire Krušedol i Hopovo, podigli u drugoj polovini XV veka srpski vladika Maksim Branković, sa bratom despotom Jovanom i majkom Angelinom. Ipak, najraniji istorijski pomen Feneka potiče iz 1563. godine. Na osnovu arheoloških istraživanja može se zaključiti da je stara crkva manastira Fenek izvedena kao jednobrodna, longitudinalna i verovatno zasvedena građevina sa bočim polukružnim pevnicama. Iako su pripreme za obnovu manastira i izgradnju nove crkve otpočele već 1775. godine, na realizaciju izgradnje čekalo se sve do kraja XVIII veka zbog nedostatka novca i ratnih zbivanja 1789–1791. godine, kada je manastir prilično stradao. Nova barokna crkva koja i danas postoji podignuta je u periodu 1794–1797. godine, po projektu zemunskog majstora Maurilijusa Rabla. Arhitektonsku realizaciju fasada odlikuje bogatstvo baroknih dekorativnih elemenata koji najviše dolaze do izražaja na zvoniku i zapadnoj fasadi.

Od svog postanka do danas za manastir se vezivao kult isceliteljskog izvora. Ozidani bunar s lekovitom vodom pojavljuje se tako u svim opisima manastira Fenek kao njegova posebna znamenitost. Nad lekovitim izvorom je nekada postojala stara kapela, o čijem vremenu postanka ne postoje podaci, ali o njenom izgledu svedoči bakrorez Svete Paraskeve iz 1782. godine. Ovaj likovni predložak prikazuje kapelu kao skromno poligonalno zdanje sa prizidanim pravougaonim aneksom. Danas postojeća kapela sv. Petke, udaljena sto metara od manastirske crkve, potiče iz 1800. godine. O vremenu podizanja svedoči ktitorski natpis u priprati kapele. Radovi na konačnom uređenju i opremanju unutrašnjosti kapele potrajali su još neko vreme, tako da je njeno osvećenje bilo tek 15. avgusta 1807. godine. Današnji konaci manastira Fenek obuhvataju crkvu sa tri strane: zapadne, severne i južne. Pretpostavlja se da su izgrađeni 1785. godine, kad ih je osveštao mitropolit Mojsej Putnik. Najpotpunije podatke o istorijskom izgledu konaka daju sačuvani planovi iz 1878. godine. Iako su stradali u kasnijim ratnim dešavanjima, konaci i danas predstavljaju impozantnu baroknu jednospratnu građevinu, sa otvorenim tremom ka porti crkve. Manastir Fenek je 1950. godine utvrđen za kulturno dobro, a 1979. godine za kulturno dobro od velikog značaja.

Kuća izdavača i knjižara Gece Kona

Kuća izdavača i knjižara Gece Kona u Beogradu podignuta je 1928. godine za braću Petra i Milovana Matića prema projektu arhitekte Radoslava Todorovića. Godine 1932. od prvobitnih vlasnika kuću je otkupio Geca Kon i u njoj otvorio knjižnicu pod nazivom „Izdavačka knjižarnica Gece Kona“, koja je postala jedna od najbolje snabdevenih trgovina te vrste na Balkanu.

Dorćolska osnovna škola

Arhitekta Milan Kapetanović, koji je za svog života ostavio neizbrisiv trag u razvoju nacionalne arhitekture i dao pečat arhitektonskom fondu naše prestonice, preminuo je na današnji dan 1934. godine.

Dom Vračarske štedionice

Dom Vračarske štedionice sagrađen je 1906. godine po projektu arhitekte Danila Vladisavljevića, uz saradnju inženjera Miloša Savčića. Predstavlja drugi značajni objekat na razvojnom putu arhitekte Danila Vladisavljevića u njegovom ne dugom, ali uspešnom stvaralačkom opusu.

Termoelektrana „Snaga i svetlost”

Termoelektrana „Snaga i svetlost” sagrađena je na desnoj obali Dunava u periodu od 1930. do 1932. godine, prema projektu Švajcarskog društva za elektrifikaciju i saobraćaj iz Bazela.

Spomen-obeležje na mestu ubistva kneza Mihaila u Košutnjaku

Knez Mihailo Obrenović je stradao u atentatu u Košutnjaku, 29. maja 1868. godine po starom, odnosno 10. juna po novom kalendaru.

Zgrada Arhiva Srbije

Međunarodni dan arhiva se obeležava 09. juna. Stoga, donosimo priču o spomeniku kulture pod nazivom „Zgrada Arhiva Srbije“. 

Dom sirotne dece

Povodom 01. juna, Svetskog dana deteta, donosimo vam priču o počecima brige o ugroženoj deci i osnivanju Doma sirotne dece.

Crkva Sv. Georgija u Bežaniji

Danas proslavljamo Đurđevdan, veliki hrišćanski praznik u sećanje na Svetog velikomučenika Đorđa, ali i narodni praznik kada se susreću zima i leto. Tim povodom predstavljamo vam Crkva Sv. Georgija u Bežaniji.

Zgrada Doma sindikata u Beogradu

Srećan Prvi maj, Međunarodni praznik rada! Danas vam predstaljamo zgradu Doma sindikata u Beogradu.